Hướng dẫn cách ủ phân hữu cơ từ rơm rạ chi tiết từ A-Z

Ngày xưa, ông bà ta đã biết cách sử dụng rơm ủ hoai để làm phân bón hữu cơ. Ngày nay, với trình độ khoa học phát triển ủ phân hữu cơ từ rơm rạ bằng men vi sinh là phương pháp giúp tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp sau mỗi vụ mùa, thay vì đốt bỏ hoặc để phân hủy tự nhiên. Với Emzone 200gr, bà con có thể kết hợp rơm rạ với phân lân, mật rỉ đường và nước để thúc đẩy quá trình phân hủy, tạo thành nguồn phân hữu cơ dùng cho đất và cây trồng.

1. Vì sao nên ủ rơm rạ làm phân hữu cơ?

Sau mỗi vụ lúa, lượng rơm rạ để lại trên đồng ruộng khá lớn. Nếu không được tận dụng đúng cách, bà con thường phải đốt hoặc để rơm phân hủy tự nhiên.

Ủ rơm làm phân hữu cơ mang lại nhiều lợi ích thiết thực hơn.

Tận dụng nguồn phụ phẩm sẵn có

Rơm rạ, lá cây và các phụ phẩm thực vật chứa nhiều chất hữu cơ. Thay vì bỏ đi, bà con có thể đưa chúng vào quá trình ủ để tạo nguồn nguyên liệu hữu cơ phục vụ sản xuất.

Hỗ trợ cải tạo đất

Phân hữu cơ từ rơm rạ sau khi hoai mục có thể được sử dụng để bổ sung chất hữu cơ cho đất, góp phần cải thiện độ tơi xốp và khả năng giữ ẩm của đất.

Giảm việc đốt rơm rạ

Tận dụng rơm rạ làm phân hữu cơ giúp giảm nhu cầu đốt phụ phẩm sau thu hoạch.

Tạo nguồn phân bón tại chỗ

Đây là ưu điểm lớn đối với các hộ trồng lúa, rau màu và cây ăn quả. Rơm rạ có sẵn tại ruộng hoặc trang trại nên chi phí nguyên liệu tương đối thấp.

2. Emzone 200gr có tác dụng gì khi ủ rơm?

Emzone 200gr là chế phẩm vi sinh dạng bột, chứa các nhóm vi sinh vật như Bacillus spp., Streptomyces sp., Lactobacillus và Saccharomyces. Mật độ vi sinh vật tổng số được công bố ở mức >10⁸ CFU/g.

Các nhóm vi sinh vật này tham gia vào quá trình phân giải chất hữu cơ.

Đối với nguyên liệu như rơm rạ, việc bổ sung chế phẩm vi sinh giúp hỗ trợ quá trình phân hủy các thành phần hữu cơ trong nguyên liệu, từ đó rút ngắn thời gian chờ so với việc để rơm phân hủy tự nhiên trong điều kiện không được quản lý.

Tuy nhiên, men vi sinh chỉ là một phần của quá trình. Độ ẩm, nhiệt độ, lượng nguyên liệu, khả năng thông khí và việc đảo trộn cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ hoai mục.

3. Công thức cách ủ phân rơm bằng Emzone 200gr

Đối với 1 tấn rơm rạ hoặc lá cây, bà con chuẩn bị:

Nguyên liệu	Lượng sử dụng
Rơm rạ, lá cây	1 tấn
Emzone 200gr	2 – 4 gói
Phân lân	20kg
Mật rỉ đường	10 lít
Nước sạch	50 – 100 lít
Bạt phủ	Đủ để phủ kín đống ủ

Theo công thức đang áp dụng, 4 gói Emzone 200gr được phối hợp với 20kg phân lân, 10 lít mật rỉ đường và khoảng 100 lít nước.

Trong thực tế, lượng nước có thể thay đổi tùy độ khô của rơm rạ. Mục tiêu quan trọng hơn là đưa nguyên liệu về độ ẩm khoảng 50 – 60%.

Công thức dễ nhớ

1 tấn rơm rạ + 2 – 4 gói Emzone 200gr + 20kg phân lân + 10L mật rỉ đường + 50 – 100L nước → giữ ẩm 50 – 60% → phủ kín → đảo sau 7 – 10 ngày.

4. Cách ủ phân hữu cơ từ rơm rạ từng bước

Bước 1: Pha dung dịch ủ

Cho nước sạch vào thùng.

Sau đó lần lượt cho:

• 2 – 4 gói Emzone 200gr.
• 10 lít mật rỉ đường.
• 20kg phân lân.

Khuấy hoặc trộn đều để tạo thành hỗn hợp dùng tưới lên rơm.

Theo công thức đầy đủ, có thể sử dụng khoảng 100 lít nước. Tuy nhiên, không nhất thiết phải sử dụng toàn bộ lượng nước ngay từ đầu.

Bà con nên điều chỉnh lượng nước theo độ khô thực tế của rơm để đạt độ ẩm mục tiêu 50–60%.

Bước 2: Tưới dung dịch lên rơm

Trải rơm rạ thành từng lớp.

Sau đó dùng vòi tưới hoặc bình tưới để tưới đều dung dịch Emzone lên rơm.

Không nên đổ toàn bộ dung dịch vào một chỗ.

Cách làm tốt hơn là:

Trải rơm → tưới dung dịch → đảo trộn → kiểm tra độ ẩm → tiếp tục bổ sung rơm.

Làm như vậy giúp chế phẩm được phân bố tương đối đồng đều trong đống ủ.

Bước 3: Kiểm tra độ ẩm 50 – 60%

Đây là bước rất quan trọng trong cách ủ phân rơm.

Nếu rơm quá khô, vi sinh vật khó hoạt động và quá trình phân hủy diễn ra chậm.

Ngược lại, nếu rơm quá ướt, đống ủ dễ bị bí, xuất hiện nước rỉ và mùi không mong muốn.

Cách kiểm tra nhanh bằng tay

Bà con có thể lấy một nắm rơm đã trộn và bóp chặt.

Rơm đạt độ ẩm tương đối phù hợp khi:

• Có cảm giác ẩm.
• Không bị khô vụn.
• Không chảy nước thành dòng.
• Khi buông tay, nguyên liệu không bị nhão thành bùn.

Đây chỉ là phương pháp kiểm tra thực tế. Nếu sản xuất quy mô lớn, có thể dùng thiết bị đo độ ẩm để kiểm soát chính xác hơn.

Bước 4: Đảo trộn thật đều

Sau khi tưới dung dịch, tiến hành đảo trộn toàn bộ rơm.

Mục tiêu là đưa:

Rơm + Emzone + mật rỉ đường + phân lân + nước

phân bố tương đối đồng đều.

Nếu phát hiện vị trí nào còn quá khô, tiếp tục bổ sung nước.

Không nên tưới quá nhiều nước cùng lúc vì rất dễ khiến một phần đống ủ bị quá ướt.

Bước 5: Đậy kín đống ủ

Sau khi hoàn thành phối trộn, gom rơm thành đống và dùng bạt phủ kín.

Cần cố định bạt để tránh gió làm bung.

Đồng thời, chọn vị trí có mái che hoặc bố trí bạt đủ tốt để nước mưa không ngấm vào đống ủ.

Đây là bước tưởng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng khá lớn đến chất lượng mẻ ủ.

Bước 6: Đảo rơm sau 7 – 10 ngày

Sau khoảng 7 – 10 ngày, tiến hành mở bạt và đảo đống ủ.

Đảo từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới để các phần rơm được tiếp xúc và phân bố lại.

Trong quá trình đảo, kiểm tra:

• Độ ẩm.
• Mùi.
• Mức độ phân hủy.
• Những vị trí quá khô hoặc quá ướt.

Nếu rơm khô, có thể bổ sung thêm nước rồi đảo đều.

Sau khi kiểm tra, tiếp tục phủ bạt và ủ.

5. Sau bao lâu rơm hoai mục?

Theo công thức này, sau khoảng 15–20 ngày có thể kiểm tra và sử dụng một phần nếu rơm đã đạt yêu cầu.

Tuy nhiên, thời gian này không nên hiểu là mọi loại rơm đều hoai hoàn toàn sau đúng 15 – 20 ngày.

Tốc độ phân hủy còn phụ thuộc vào:

• Rơm được băm nhỏ hay để nguyên.
• Độ ẩm.
• Nhiệt độ.
• Lượng men sử dụng.
• Khả năng đảo trộn.
• Thành phần nguyên liệu.

Nếu rơm vẫn còn nhiều cọng cứng, chưa phân hủy hoặc đống ủ chưa ổn định, nên tiếp tục ủ thay vì sử dụng ngay.

6. Dấu hiệu nhận biết rơm đã hoai mục

Đây là cách tốt hơn để đánh giá cách ủ rơm hoai mục có thành công hay chưa.

Rơm sau khi ủ đạt thường có:

• Màu sẫm hơn so với rơm ban đầu.
• Cấu trúc mềm và tơi hơn.
• Phần lớn nguyên liệu đã bị phân giải.
• Mùi hữu cơ đặc trưng, không có mùi thối mạnh.
• Không còn cảm giác rơm quá khô, cứng như ban đầu.

Nếu vẫn còn nhiều rơm nguyên cọng, mùi bất thường hoặc đống ủ chưa ổn định, nên tiếp tục ủ thêm.

7. Cách sử dụng phân hữu cơ từ rơm rạ

Sau khi rơm đã hoai mục, có thể sử dụng làm nguồn hữu cơ cho:

• Rau màu.
• Cây ăn quả.
• Cây công nghiệp.
• Hoa và cây cảnh.
• Cây trồng trong đất.

Phân hữu cơ từ rơm rạ có thể dùng để bón lót, trộn đất hoặc bổ sung hữu cơ cho đất.

Liều lượng cụ thể nên điều chỉnh theo từng loại cây, tình trạng đất và thành phần của phân sau ủ.

Không nên áp dụng một liều cố định cho tất cả các loại cây trồng.

8. Rơm ủ xong nhưng chưa dùng thì bảo quản thế nào?

Nếu chưa có nhu cầu sử dụng ngay, bà con vẫn có thể tiếp tục giữ đống phân.

Điều quan trọng là:

• Tránh nước mưa.
• Không để đống phân bị ngập úng.
• Duy trì độ ẩm phù hợp.
• Kiểm tra định kỳ.

Nếu có điều kiện, nên đóng phân đã hoai vào bao và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát.

Không nên để phân thành phẩm tiếp xúc trực tiếp với nước mưa trong thời gian dài vì có thể làm thất thoát một phần chất dinh dưỡng.

9. Những lỗi thường gặp khi ủ rơm làm phân hữu cơ

Rơm quá khô

Đây là lỗi khá phổ biến.

Khi rơm khô, bà con cần bổ sung nước và trộn lại để đưa độ ẩm về khoảng 50–60%.

Tưới nước không đều

Một số khu vực quá ướt trong khi phần khác vẫn khô sẽ khiến đống ủ phân hủy không đồng đều.

Giải pháp là tưới từng lớp và đảo thật kỹ.

Đống ủ bị ngập nước

Nước mưa có thể làm thay đổi độ ẩm, khiến đống ủ bị bí và ảnh hưởng đến quá trình phân hủy.

Vì vậy, nên chọn nơi có mái che hoặc dùng bạt phủ tốt.

Không đảo đống ủ

Sau 7–10 ngày nên kiểm tra và đảo lại. Việc này giúp điều chỉnh độ ẩm và phân bố lại nguyên liệu.

Dùng rơm chưa hoai để bón ngay

Rơm chưa phân hủy ổn định có thể tiếp tục phân giải sau khi đưa vào đất.

Do đó, nếu mục tiêu là làm phân hữu cơ từ rơm rạ, nên chờ nguyên liệu đạt trạng thái hoai mục phù hợp trước khi sử dụng.

10. Có nên đốt rơm rạ thay vì ủ làm phân?

Nếu có điều kiện thu gom và xử lý, ủ rơm làm phân hữu cơ là một hướng tận dụng phụ phẩm đáng cân nhắc thay vì đốt bỏ.

Rơm rạ sau khi được xử lý có thể quay trở lại phục vụ sản xuất dưới dạng nguồn hữu cơ.

Điều này đặc biệt phù hợp với mô hình sản xuất tuần hoàn, trong đó phụ phẩm của vụ trước trở thành nguồn nguyên liệu cho vụ sau.

11. Câu hỏi thường gặp về cách ủ phân rơm

Cách ủ phân rơm cần bao nhiêu Emzone?

Với 1 tấn rơm rạ, lá cây, công thức sử dụng khoảng 2 – 4 gói Emzone 200gr. Công thức đầy đủ sử dụng 4 gói kết hợp 20kg phân lân và 10 lít mật rỉ đường.

Ủ rơm bao lâu thì hoai?

Theo công thức trên, sau 15 – 20 ngày có thể kiểm tra và sử dụng nếu nguyên liệu đã đạt yêu cầu. Thời gian thực tế phụ thuộc vào điều kiện ủ và mức độ phân hủy của rơm.

Rơm ủ có cần tưới nước không?

Có. Cần điều chỉnh độ ẩm đống ủ khoảng 50 – 60%. Lượng nước tham khảo là 50 – 100 lít cho 1 tấn rơm, nhưng cần điều chỉnh theo độ khô thực tế.

Có cần đảo rơm khi ủ không?

Có. Nên đảo đống ủ sau khoảng 7 – 10 ngày và tiếp tục theo dõi độ ẩm.

Rơm đã hoai nhưng chưa dùng thì bảo quản thế nào?

Có thể tiếp tục để thành đống nhưng phải tránh nước mưa và ngập úng. Tốt nhất đóng vào bao và bảo quản tại nơi khô ráo, thoáng mát.

Cách ủ phân hữu cơ từ rơm rạ bằng Emzone 200gr không quá phức tạp nếu bà con kiểm soát tốt ba yếu tố quan trọng: men vi sinh, độ ẩm và quá trình đảo trộn.

Làm đúng quy trình, rơm rạ sau thu hoạch không còn là phụ phẩm phải bỏ đi mà có thể trở thành nguồn hữu cơ quay trở lại phục vụ đất và cây trồng.